آیا تا به حال فکر کردهاید که چرا برخی دستگاههای برقی سه شاخه دارند، اما برخی دیگر دو شاخه؟ یا اینکه سیمهای رنگارنگ داخل یک پریز برق دقیقاً چه کاری انجام میدهند؟ پاسخ این سوالات در درک یک مفهوم حیاتی اما اغلب نادیده گرفته شده نهفته است: تفاوت نول و ارت. بسیاری از افراد این دو سیم را با یکدیگر اشتباه میگیرند، غافل از اینکه هر کدام نقشی کاملاً متفاوت و حیاتی در سیستم برقکشی و مهمتر از آن، در حفظ جان ما ایفا میکنند. درک نکردن این تفاوت میتواند منجر به خطرات جبرانناپذیری مانند برقگرفتگی یا آتشسوزی شود. در این مقاله از بلاگ آسان مس، قصد داریم یک بار برای همیشه به این سردرگمی پایان دهیم و به زبانی ساده و کاربردی، تفاوتهای اساسی بین سیم نول و سیم ارت را برای شما روشن کنیم.
سیم نول (Neutral) چیست و چه وظیفهای دارد؟
در یک سیستم برق متناوب (AC) مانند برق شهری، برای ایجاد یک مدار کامل و روشن شدن وسایل برقی، جریان الکتریکی نیاز به یک مسیر رفت و یک مسیر برگشت دارد. سیم “فاز” مسیر رفت جریان از منبع تغذieه به سمت دستگاه است و سیم “نول” مسیر برگشت همان جریان به سمت منبع (معمولاً ترانسفورماتور پست برق) است.
به عبارت دیگر، سیم نول بخشی فعال و ضروری از مدار الکتریکی است. تحت شرایط عادی، این سیم همواره حامل جریان الکتریکی است. اگرچه ولتاژ سیم نول نسبت به زمین نزدیک به صفر است، اما هرگز نباید آن را یک سیم بیخطر تلقی کرد. هرگونه اختلال در شبکه توزیع میتواند باعث برقدار شدن آن و ایجاد خطر برقگرفتگی شود.
سیم ارت (Earth/Ground)؛ نگهبان خاموش شما
برخلاف سیم نول، سیم ارت (که به آن سیم زمین یا اتصال به زمین هم میگویند) در حالت عادی هیچ جریانی را از خود عبور نمیدهد. وظیفه اصلی این سیم، حفاظت و ایمنی است. سیم ارت مستقیماً به بدنه فلزی دستگاههای الکتریکی (مانند بدنه یخچال، ماشین لباسشویی یا کیس کامپیوتر) و از طرف دیگر به سیستم چاه ارت یا شبکه زمین ساختمان متصل میشود.
حال تصور کنید به دلیل یک نقص فنی، سیم فاز داخل دستگاه به بدنه فلزی آن برخورد کند. در این حالت، بدنه دستگاه فوراً برقدار و به شدت خطرناک میشود. اینجا است که سیم ارت وارد عمل میشود؛ این سیم یک مسیر بسیار سریع و با مقاومت کم برای جریان خطا به سمت زمین ایجاد میکند. این حجم بالای جریان باعث عمل کردن فوری فیوز یا کلید مینیاتوری شده و مدار را قطع میکند. در واقع، سیم ارت پیش از آنکه شما دچار برقگرفتگی شوید، خطر را شناسایی و خنثی میکند.
اصلیترین تفاوت نول و ارت در چیست؟
حالا که با وظیفه هر سیم آشنا شدیم، میتوانیم تفاوتهای کلیدی آنها را بهتر درک کنیم. اصلیترین تفاوت نول و ارت در عملکرد آنهاست: نول برای کار کردن مدار و ارت برای حفاظت از جان انسان.
- کارکرد: نول بخشی از مدار فعال برای برگشت جریان است، در حالی که ارت یک سیم حفاظتی است که فقط در زمان بروز خطا وارد مدار میشود.
- حمل جریان: نول در حالت عادی حامل جریان الکتریکی است. ارت در حالت عادی هیچ جریانی ندارد.
- نقطه اتصال: نول به نقطه صفر یا مرکز ستاره ترانسفورماتور توزیع برق متصل است. ارت به یک الکترود محلی در زمین (سیستم ارتینگ ساختمان) وصل میشود.
جدول مقایسه سیم نول و سیم ارت
برای درک بهتر و سریعتر این تفاوتها، جدول زیر را آماده کردهایم:
| ویژگی | سیم نول (Neutral) | سیم ارت (Earth) |
|---|---|---|
| وظیفه اصلی | ایجاد مسیر برگشت برای جریان | حفاظت در برابر برقگرفتگی |
| جریان در حالت عادی | حامل جریان است | بدون جریان است (جریان صفر) |
| هدف | تکمیل کردن مدار الکتریکی | قطع مدار در زمان بروز خطا |
چرا اتصال نول به ارت خطرناک است؟
یکی از اشتباهات مرگبار در برقکشی ساختمان، اتصال مستقیم سیم نول به جای سیم ارت به بدنه دستگاههاست. شاید در نگاه اول به نظر برسد که چون ولتاژ نول نزدیک به صفر است، این کار مشکلی ایجاد نمیکند. اما این تصور کاملاً غلط است.
از آنجایی که نول همیشه حامل جریان است، اتصال آن به بدنه دستگاه باعث میشود بدنه نیز همواره مقداری ولتاژ داشته باشد. علاوه بر این، در صورت قطع شدن سیم نول در نقطهای قبل از دستگاه (مثلاً در جعبه فیوز یا در مسیر سیمکشی)، کل جریان برگشتی راهی برای بازگشت به منبع نخواهد داشت و از طریق اتصال به بدنه، آن را کاملاً برقدار میکند. در این شرایط، لمس دستگاه میتواند منجر به برقگرفتگی شدید و حتی مرگ شود. به همین دلیل، درک تفاوت نول و ارت و استفاده صحیح از سیستمهای ایمنی برق امری حیاتی است.
جمعبندی و نتیجهگیری
همانطور که دیدیم، سیم نول و ارت دو جزء کاملاً مجزا با اهداف متفاوت در سیستم برقکشی هستند. سیم نول یک مسیر ضروری برای عملکرد دستگاههای برقی است، در حالی که سیم ارت یک سپر دفاعی برای محافظت از ما در برابر خطرات پنهان الکتریکی است. نادیده گرفتن نقش سیم ارت یا استفاده نادرست از آن، مانند بازی کردن با جان خود و عزیزانتان است.
درک این تفاوتها اولین قدم برای تضمین ایمنی است. قدم بعدی، استفاده از تجهیزات استاندارد و باکیفیت است. مجموعه آسان مس با ارائه طیف گستردهای از تجهیزات ارتینگ و انواع سیم و کابل استاندارد، همراه شما در ساختن یک محیط زندگی و کار امن است. برای مشاهده محصولات و دریافت مشاوره ایمنی برق از کارشناسان ما، به وبسایت اسان مس مراجعه فرمایید و با اطمینان، ایمنی را به خانه و محل کار خود هدیه دهید.